LITERATURA MEDIEVAL


A CANTIGA DE AMOR

Don Dinis 
Quer’eu em maneira de proençal
fazer agora um cantar d’amor,
e querrei muit’i loar mia senhor
a que prez nem fremosura nom fal
 nem bondade; e mais vos direi em:
 tanto a fez Deus comprida de ben
que mais que todas las do mundo val.

Ca mia senhor quizo Deus fazer tal,
quando a fez, que a fez sabedor
de todo bem e de mui gram valor,
e, com tod’esto é mui comunal
ali u deve; er deu-lhi bom sem,
e desi nom lhi fez pouco de bem
quando nom quis que lh’outra foss’igual.

Ca en mia senhor nunca Deus pos mal,
mais pos i prez e beldad’e loor
e falar mui bem, e riir melhor
que outra molher; e desi é leal
muit’, e por esto nom sei oj’eu quem
possa compridamente no seu bem
falar, ca nom a, tra-lo seu bem, al.


Bernal de Bonaval
A dona que eu am'e tenho por senhor
amostrade-mi-a, Deus, se vos em prazer for,
se non dade-mi-a morte.

A que tenh'eu por lume d'estes olhos meus
e por que choran sempr', amostrade-mi-a, Deus,
se non dade-mi-a morte.

Essa que vós fezestes melhor parecer
de quantas sei, ai Deus!, fazede-mi-a veer,
se non dade-mi-a morte.

Ai, Deus! qui mi-a fezestes mais ca mim amar,
mostrade-mi-a u possa com ela falar,
se nom dade-mi-a morte


Pero da Ponte
Se eu podesse desamar
a quen me sempre desamou,
e podess’algun mal buscar
a quen mi sempre mal buscou
Assi me vingaria eu,
se eu podesse coita dar,
a quen mi sempre coita deu.

Mais sol nom posso eu enganar
meu coraçom que m´ enganou,
per quanto mi fez desejar
a quen me nunca desejou.
E per esto nom dormio eu,
porque nom poss’eu coita dar,
a quen mi sempre coita deu.

Mais rog’a Deus que desampar
a quen m’assi desamparou,
vel que podess’eu destorvar
a quem me sempre destorvou.
E logo dormiria eu,
se eu podesse coita dar,
a quen mi sempre coita deu.

Vel que ousass’eu preguntar
a quen me nunca preguntou,
per que me fez em si cuidar,
pois ela nunca en min cuidou.
E por esto lazero eu,
porque nom poss’eu coita dar
a quen mi sempre coita deu.


Pai Gomez Charinho
Muitos dizem con gran coita d'amor
que querrían morrer e que assi
perderíam coitas, mais eu de mi
quero dizer verdad’a mia senhor:
queríame lh'eu mui gran ben querer,
mais non quería por ela morrer

com'outros morreron, ¿E que prol ten?
ca, des que morrer, non a veerei
nen bõo serviço nunca lhi farei.
Por end’, a senhor que eu quero ben
queríame lh'eu mui gran ben querer
mais non quería por ela morrer

Com’outros morreron no mundo ja,
que depois nunca poderon servir
 ás por que morreron, nen lhis pedir
ren. Por end', esta que m’estas coita dá
queríame lh’eu mui gran ben querer,
mais non quería por ela morrer,

ca nunca lhi tan ben posso fazer
serviço morto, como sse viver


A CANTIGA DE AMIGO


                                                         Meendinho                                                         
Sedia-m’eu na ermida da San Simión
e cercaron-mi as ondas, que grandes son.
Eu atendend’o meu amigo!
Eu atendend’o meu amigo!

Estando na ermida, ant’o altar,
cercaron-mi as ondas grandes do mar.
Eu atendend’o meu amigo!
Eu atendend’o meu amigo!

E cercaron-mi as ondas, que grandes son:
nom hei i barqueiro nen remador.
Eu atendend’o meu amigo!
Eu atendend’o meu amigo!

E cercaron-mi as ondas do alto mar:
nom hei i barqueiro, nen sei remar.
Eu atendend’ o meu amigo!
Eu atendend’o meu amigo!

Nom hei i barqueiro nen remador:
morrerri eu fremosa no mar maior.
Eu atendend’o meu amigo!
Eu atendend’o meu amigo!

Nom hei i barqueiro, nen sei remar:
morrerei eu fremosa no alto mar:
Eu atendend’o meu amigo
Eu atendend’o meu amigo!


Martín Codax
Ondas do mar de Vigo,
se vistes meu amigo?
E ai Deus, se verrá cedo!

Ondas do mar levado,
se vistes meu amado?
E ai Deus, se verrá cedo!

Se vistes meu amigo,
o por que eu sospiro?
E ai Deus, se verrá cedo!

Se vistes meu amado,
por que ei gran coidado?
E ai Deus, se verrá cedo!


Pero Meogo
-Digades, filha, mia filha velida,
porque tardastes na fontana fría?
-“Os amores ei”.

-Digades, filha, mia filha louçana,
porque tardastes na fría fontana.
-“Os amores ei”.

-Tardei, mia madre, na fontana fría,
cervos do monte a augua volvían.
-“Os amores ei”.

-Tardei, mia madre, na fría fontana,
cervos do monte volvíam a augua.
-“Os amores ei”.

-Mentís, mia filha, mentís por amigo,
nunca vi cervo que volvess’o río.
-“Os amores ei”.

-Mentís, mia filha, mentís por amado,
nunca vi cervo quc volvess’o alto.
-“Os amores ei”.


Don Dinis
Levantou-se a velida,
levantou-s’alva,
e vai lavar camisas
e-no alto.
Vai-las lavar alva.

Levantou-s’a louçana,
levantou-s’alva,
e vai lavar delgadas
e-no alto.
 Vai-las lavar alva.

E vai lavar camisas,
levantou-s’alva;
o vento lh’as desvia
e-no alto.
Vai-Ias lavar alva.

E vai lavar delgadas,
levantou-s’alva;
o vento Ih’as levava
e-no alto.
Vai-las lavar alva.

O vento lh’as desvia,
levantou-s’alva;
meteu-s’alva em ira
e-no alto.
Vai-las lavar alva.

O vento Ih’as levava,
levantou-s’alva;
meteu-s’alva em sanha,
e-no alto.
Vai-las lavar alva.



A CANTIGA DE ESCARNIO E MALDIZER


Afonso Meendes de Besteiros
Don Foão, que eu seei que á preço de livão,
vedes que fez ena guerra -daquesto soo certão:
sol que viu os genetes, come boi que fer tavão,
sacudiuse e revolveuse, al-
çou rab'e foi sa via a Portugal.

Don Foão, que eu sei que á preço de ligeiro,
vedes que fez ena guerra -daquesto son verdadeiro:
sol que viu os genetes, come bezerro tenreiro,
sacudiuse e revolveuse, al—
çou rab'e foi sa via a Portugal.

Don Foão, que eu sei que á prez de liveldade,
vedes que fez ena guerra —sabede-o por verdade:
sol que viu os genetes, come can que sal de grade,
sacudiuse e revolveuse, al—
çou rab'e foi sa via a Portugal.


Estevan Faian
Fernán Díaz, fázenvos entender
que casariades desta dona ben,
e nós teemos que vós é mal sen
per quant´est´o que vos quero dizer:
porque a dona é de terra tal,
don Fernando, que, per ben nen per mal,
non poderedes hi hun hom´aver.

Ante, ¿faredes hi vosso prazer
en quererdes con tal dona casar,
Fernán Díaz?; ca é de tal logar
que non podedes, per nen hun poder,
aver null´ome, ca as gentes son
de tal natura, se Deus mi pardón,
que non querrán hi su vós guarecer.

E sei, don Fernando, per quant´aprendí,
non poderedes esta dona aver,
ca seus vassalos, com´ouço dizer,
non queren hom´estraño sobre si,
ca dizen que sabedes lousiñar
home deant´e sabedes buscar
gran mal detrás a muitos, com´oí.



Afonso de Castela e León
Fui eu poer a mão noutro dí-
a a  ũa soldadeira no conón,
e díssem´ela: Tolled´alá don
[traedor, a mão que puseste i]
ca non é esta de Nostro Señor
paixón, mais exe de min, pecador,
por muito mal que me ll´eu merecí.            
Hu a vós começastes entendí
ben que non era de Deus aquel son,
ca os pontos del no meu coraçon
se ficaron, de guisa que logu´i
cuidei morrer, e dix´assí:
beeito sejas tu que sofredor          
me fazes deste marteiro par ti!
Quiséram´eu fogir logo d´alí,
e non vos fora mui sen razón,
con medo de morrer e con al non,
mais non pudi, tan gran coita sofrí
e dixe logu´entón: Señor,
esta paixón sofro por teu amor,
pola túa que sofreste por min.
                                              
Nunca, delo día que nací,
fui tan coitada, se Deus me perdón,
e con pavor aquesta oraçón
comecei logo e dixe a Deus assí:
Fel e azedo biviste, Señor,
por min, mais muit´est´aquesto peior
que por ti bebo nen que receví.
E porén, ¡ai Jesu Cristo, Señor!,
en juízo, quando ante ti for,
némbrech´esto que por ti padecí.


Martín Soárez
Nostro Señor, com´eu ando coitado
con estas mañas que mi quisestes dar:        
son mui gran putañeir´aficado                   
e págome muito d´os dados jogar:    
des i, ar, ei mui gran sabor de morar
per estas rúas e vivend´apartado.

Podéram´eu ben, se foss´avegoso,             
caer en bon prez e onrado seer;
mais págom´eu deste foder astroso
e destas tabernas e deste bever;
e, pois eu ja máis non posso [i] valer,
quérom´andar per u seja viçoso.
E pois eu entendo que ren non vallo
nen ei por outra bondad´a catar,
non quer´eu perder este fodestallo,
nen estas putas, nen est´entençar,
nen quer´ir per outras fronteiras andar,
perdend´o viç´e dándomi gran traballo.
Aínda én outras mañas avía,
per que eu non posso ja muito valer:
nunca vos entro na tafularía
que lli non aja algún preit´a volver,
por que ei pois en gran coit´a seer,
e fugir, [e] guarir na putaría.
E pois, quando me vej´en meu lezer,
merendo logo, e pois vou mía vía;
e leix´i putas de mi ben dizer
e de mías mañas e de mía folía.



                                                      A PASTORELA

                                                                                           Johan Airas

Pelo souto de Crecente
ũa pastor vi andar
muit’ alongada de gente,
alçando voz a cantar,
apertando-se na saia,
quando saía la raia
do sol, nas ribas do Sar.

E as aves que voavan,
quando saía l’alvor,
todas d'amores cantavan
pelos ramos d’arredor;
mais non sei tal qu’ i ’stevesse,
que en al cuidar podesse
senon todo en amor.

Ali ’stivi eu mui quedo,
quis falar e non ousei,
empero dix’ a gram medo:
-Mia senhor, falar-vos-ei
un pouco, se mi ascuitardes,
e ir-m’ ei quando mandardes,
máis aqui nom estarei.

-Senhor, por Santa Maria,
nom estedes máis aqui,
mais ide-vos vossa via,
faredes mesura i;
ca os que aqui chegaren,
pois que vos aqui acharen,

ben diran que máis ouv’ i.


LÍRICA PERSOAL INTROSPECTIVA

                                                          Afonso X


Non me posso pagar tanto
do canto
das aves nen do seu son,
nen d’amor nen de mixon
nen d’armas -ca ei espanto,
por quanto
mui perigoosas son-,
come dun bon galeon
que mi alongue muit’ aginha
deste demo da campinha,
u os alcrães son;
ca dentro no coraçon
senti deles a espinha!

E juro par Deus lo santo
que manto
non tragerei nen granhon,
nen terrei d'amor razon
nen d'armas, por que quebranto
e chanto
ven delas toda sazon;
mais tragerei un dormon
e irei pela marinha
vendend’ azeit’ e farinha;
e fugirei do poçon
do alacran, ca eu non
lhi sei outra rneezinha.

Nen de lançar tavolado
pagado
non sõo, se Deus m' ampar,
aqui, nen de bafordar;
e de andar de noute armado
sen grado
o faço, e a roldar;
ca mais me pago do mar
que de seer cavaleiro;
ca eu fui já marinheiro
e quero-m’ ôi-mais guardar
do alacran, e tornar
ao que me foi primeiro.

E direi-vos un recado:
pecado
nunca me pod’ enganar
que me faça já falar
en armas, ca non m' é dado.
(doado
m’ é  de as eu razõar,
pois-las non ei a provar);
ante quer' andar sinlheiro
e ir come mercadeiro
algũa terra buscar
u me non possan culpar
alacran negro nen veiro.


CANTIGAS DE SANTA MARÍA


Cantiga X (Lírica)

Esta é de loor de Santa Maria, com´ é fremosa e bõa e á gram poder:


Rosa das rosas e Fror das frores,
Dona das donas, Sennor das sennores.

Rosa de beldad’e de parecer
e Fror d’alegria e de prazer,
Dona em mui piadosa seer,
Senhor em toller coitas e doores.
Rosa das rosas e Fror das frores,
Dona das donas, Sennor das sennores.

Atal Sennor dev’ ome muit’ amar,
que de todo mal o pode guardar,
e pode-ll’ os pecados perdõar,
que faz no mundo per maos sabores.
Rosa das rosas e Fror das frores,
Dona das donas, Sennor das sennores.

Devemo-Ia muit’ amar e servir,
ca punna de nos guardar de falir;
des i dos erros nos faz repentir,
que nós fazemos come pecadores.
Rosa das rosas e Fror das frores,
Dona das donas, Sennor das sennores.

Esta dona que tenno por sennor
e de que quero seer trobador,
se eu per em poss’ aver seu amor,
dou ao demo os outros amores.
Rosa das rosas e Fror das frores,
Dona das donas, Sennor das sennores.


Cantiga CIII (Narrativa)

Como Santa María feze estar o monge trezentos anos ao canto de passarĩa, porque lle pedía
que lle mostrasse qual era o ben que avían os que eran en Paraíso.


Quen a Virgen ben servirá
a Paraíso irá.

E daquest'un gran miragre  vos quer’eu ora contar,
que fezo Santa María por un monge, que rogar
ll' ía sempre que lles mostrasse qual ben en Paraís’ á,
     Quen a Virgen ben servirá...

e que o viss’en ssa vida ante que fosse morrer.
E por end' a Groriosa vedes que lle foi fazer:
fezlo entrar en hũa orta en que muitas vezes ja
     Quen a Virgen ben servirá...

entrara; mais aquel día fez que hũa font' achou
mui crara e mui fremosa, e cab' ela s’ assentou.
E pois lavou mui ben sas mãos, diss’: "Ai, Virgen! que será
     Quen a Virgen ben servirá...

se verei do Paraíso, o que ch’eu muito pidí,
algún pouco de seu viço  ante que saia daquí,
e que sabia do que ben obra que galardón averá?”
     Quen a Virgen ben servirá...

Tan toste que acabada ouv' o mong' a oraçón,
oíu hũa passarinna cantar log’en tan bon son,
que sse escaeceu seendo e catando sempr’ alá.
     Quen a Virgen ben servirá...

Atán gran sabor avía daquel cant’ e daquel lais,
que grandes trezentos anos estevo assí, ou máis,
cuidando que non estevera senon pouco, com' está
     Quen a Virgen ben servirá...

mong' algũa vez no ano, quando sal ao vergeu.
Des i foiss' a passarinna, de que foi a el mui greu,
e diz: ‘‘Eu daquí irme quero, ca oi máis comer querrá
     Quena Virgen ben servirá...


o convent’”. E foisse logo e achou un gran portal
que nunca vira, e disse: “Ai, Santa María, val!
Non é est’ o meu mõesteiro, pois de mi que se fará?”.
     Quen a Virgen ben servirá...

Des i entrou na eigreja, e ouveron gran pavor
os monges quando o viron, e demandoull' o prior,
dizend': “Amigo, vós quen sodes ou que buscades acá?"
     Quen a Virgen ben servirá...

Diss'el: "Busco meu abade, que agor'aquí leixei,
e o prior e os frades, de que mi agora quitei
quando fui a aquela orta; u seen quen mio dirá?”
     Quen a Virgen ben servirá...

Quand’ est’ oíu o abade, téveo por de mal sen,
e outrossí o convento; mais des que souberon ben
de como fora este feito, disseron: "Quen oirá
     Quen a Virgen ben servirá...

nunca tan gran maravilla como Deus por este fez
polo rogo de sa Madre, Virgen Santa de gran prez!
E por aquesto a loemos; mais quen a non loará
     Quen a Virgen ben servirá...

máis d' outra cousa que seja? Ca, par Deus, gran dereit' é,
pois quanto nos lle pedimos nos dá seu Fill' a la ffe,
por ela, e aquí nos mostra o que nos depois dará”.


                 Quen a Virgen ben servirá
                       a Paraíso irá.



                          Santa Maria, Strela do dia (Cantiga nº 100 del rey Alfonso X el Sabio)


Santa Maria,
Strela do dia,
Mostranos via
Pera Deus e nos guia.
/
Ca veer face-los errados
Que perder foran per pecados
Entender de que mui culpados
Son; mais per ti son perdoados
Da ousadia
Que lles fazia
Facer folia
Mais que non deberia
/
Santa Maria,
Strela do dia,
Mostranos via
Pera Deus e nos guia.
/
Amostrar-nos deves carreira
Por gaar en toda maneira
A sen par luz e verdadeira
Que tu dar-nos podes senlleira;
Ca Deus a ti a
Outorgaria
E a queria
Por ti dar e daría

/
Santa Maria,
Strela do dia,
Mostranos via
Pera Deus e nos guia.
/

Guiar ben nos pod' o teu siso 
mais ca ren pera Paraiso
u Deus ten senpre goy' e riso 
pora quen en el creer quiso;
e prazer-m-ia 
se te prazia
que foss' a mia 
alm' en tal compannia.
/
Santa Maria,
Strela do dia,
Mostranos via
Pera Deus e nos guia.
/

A PROSA NARRATIVA

Demanda do Santo Graal

E eles desto falando aquevos vem ũũ escudeiro que disse a elrei:
     – Senhor, eu vos trago as mais maravilhosas novas que ouvistes falar.
     –E que novas som? disse elrei, dizedenolas.
     –Em este vosso paaço apar[eceu] ũũ padram de mármor que está metuda ũa espada, 
e sobre esta pedra, emno aar, ũa baĩa. E eu vos digo que vi assi nadar por sobre a água 
como se fosse madeiro.
     E elrei o teve por chufa. Disselhe se podia veer esse padram. E entam disse o escudeiro que:
     –Já alá som muitos cavaleiros da vossa companha, por veerem maravilha.
     E elrei, tanto que esto ouviu, foi logo pera alá com sua companha de homees bõõs
E Lançarot, tanto que soube que era, logo foi alá após eles; e Estor e Persival, 
que o já outra vez viram e queriam veer antre tam gran companha 
como alá era assũada [se] haveria alguém que [desse] cima a aquela ventura. 
Quando elrei chegou aa rebeira e viu o pedram e a espada 
que estava metuda polo encantamento de Mer[lim], 
assi como o conto há já devisado, e ũa bainha, que estava preto dela, no meo do ar, 
e as leteras que Merlim fezera, 
foi todo espantado.
    –E, amigos, novas vos direi. Ora sabede 
que per esta espada será conhecido o milhor cavaleiro do mundo, 
ca é a prova per que se há de saber. 
E niũũ, se nom for o milhor cavaleiro do mundo, 
nom poderá sacar a espada deste padram.


Crónica Troiana

Agamenón chegou a Parta, a sseu irmão Menelao. 
E achoo i moi coitado por súa moller, que perdera, 
e da gran deshonra e do gran mal que havía recebudo en súa terra. 
E Agamenón, poilo veu tan triste, confortoo moi ben, e díssolle assí:
     Irmão, seede aprecebudo que nêún non entenda que vós havedes tan gran coita, 
nen tan gran maaventura, pola deshonra que recebestes, 
ca os homes que moito honrados foron e gañaron gran prez, 
non conquereron súas honras con lágrimas nen fazendo doo. 
Mais, quando recebían deshonra de algún, logo catavan engeño 
e arte como ende fossen vengados, e assí fazen cavaleiros que han entendemento 
e que queren gañar prez en este mundo. (…) 
Que os que agora son e han de viir possan dizer sen mentira 
que nunca foi en nún tempo home que tal vengança houvese de seu despeito 
como nós tomamos do que Paris fezo. E non falemos en esto máis, 
ante pensemos de enviar nossos mandadeiros per toda Grecia 
a tódolos reis e condes e duques e príncipes que i houver, 
que veñan todos aparellados de ir sobre Troia a vingar nosso despeito.


Miragres de Santiago

Aveo así un día que, seendo as gardas do altar eno lugar onde é acustumado,
 tres cavaleiros do condado de Peirigol veeron a Santiago en romaría. 
E jazendo ante o altar, pois que fezeron súa oraçón, 
tornaron contra as gardas, e diséronlle así:
     Este home que aquí vén conosco, erguédevos a el e recebédeo moi ben, 
ca o Apóstolo mostrou el miragre moi maravilloso, ca o tirou da forca onde sía enforcado.
     Aquel home porque eles dizían veo alí con eles: era moi mancebo, 
andava vestido de moi nobres panos e parescía home de gran paragen; 
tragía eno pescoço ũa pértega de carvallo entorta, 
e chegando ante o altar começou a chamar e dizer así:
     ¡Señor Santiago, aque aquí o teu servo que tu livraste do laço da morte!
     Entón os que alí estavan preguntáronlle 
por que razón tragía aquela pértega eno pescoço e como lle aviera, 
e contoulle en esta guisa:
     «O señor de un castelo que eu ora teño houve dous fillos, 
un era varón e o outro era fémea. Esta que era fémea casou con un cavaleiro, 
e era moi poderoso e moi mao home: despois da morte do sogro 
demandoulle o castelo que dezía que era seu por parte da moller, e medade dei, 
e quisera enxerdar o outro irmão. Eu tiña o castelo de mão de seu sogro, 
e porque entendía que era maior dereito do fillo varón herdar o castelo, 
e aqueloutro que o quería enxerdar, defendí o castelo o máis que eu pude. 
O marido daquela dona vío que eu me lle enfestava con o castelo 
e quería manteer a fieldade que prometera a seu sogro: 
queríame por ende mal e nunca en al pensava senón en como me podería matar, 
ca coidava se me matase que logo coidaría a tomar o castelo. 
Andando en esto pensando, veo un día a min ao castelo e prendeume: 
seendo eu en seu poder dávame moi grandes tormentos, 
e sentime ũa ora del moito aficado e díxelle:
     Tormento que me faças non me pode empeecer, 
ca o señor Santiago me garda de ti e agora che aparescerá aquí.
     O cavaleiro diso:
     Se o teu Santiago te pode livrar de miñas mãos esto me veerei eu.
     Tomou logo ũa pértega de carvallo, esta que me veedes trager, 
e deitouma ena garganta e enforcourne. 
E eu seendo enforcado, empuxávame con ũa lança 
que tiña ena mão ora a un cabo ora a outro, 
para morrer máis agiña.
     Seendo así vin visivelemente Santiago, 
que me desasuxou o laço da garganta 
e fezme o corpo estar como se estovese sobre ũa escaada. 
Pois que se partiron d'alí todos os que i foron chegados, 
miña moller chegou a min alí u sía: viña deitando as mãos enos cabelos 
e carpindo moito e chamándome por nome. Eu onde siía respondille e díxelle:
     Non chores, mais pensa de me tirar d’aqui agiña, ca vivo soo e Santiago me ten aquí.
     E a moller tornou moito agiña e buscou ũa escada e despósome da forca.»
     E así contou alí o romeu que fora livre do laço da morte polo apóstolo Santiago, 
e en sinal daquel miragre leixou alí sóbrelo altar a pértega, 
que tragía de que fora enforcado. E con gran alegría tornouse para súa terra.
     A Domino factum est istud et est mirabile in occulis nostris, que quer dizer: 
Por Nostro Señor foi todo esto feito e é maravillosa cousa aos nosos ollos. Amén.

HAI 3 DOCUMENTOS EN HISTORIA DA LITERATURA

Grazas a Ramón Gutiérrez Izquierdo e Ana Iglesias


Comentarios

Publicacións populares deste blog

SUBSTRATO, ESTRATO, SUPERESTRATO DA LINGUA GALEGA

TEXTOS SOBRE O GALEGO